Inzichten
VAPZ of IPT?
Pensioenopbouw voor zelfstandigen — drie wegen, één doordachte keuze.
Het wettelijk pensioen van een zelfstandige in België ligt volgens de cijfers van het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ) structureel lager dan dat van een werknemer met vergelijkbaar inkomen. Wie als zelfstandige actief is — onder eenmanszaak, vrij beroep of via een vennootschap — heeft daarom een eigen verantwoordelijkheid om aanvullend op te bouwen.
De Belgische wetgever heeft daarvoor enkele specifieke kaders gecreëerd. De drie bekendste zijn VAPZ, IPT en de meer recente POZ. Ze hebben elk een eigen logica, een eigen fiscaal voordeel, en een eigen toepassingsgebied. Hieronder een rustig overzicht — niet om u in één vorm te duwen, wel om de afweging helder te maken.
De drie hoofdvormen
Vorm 01
VAPZ — Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen
- Voor wie: elke zelfstandige in hoofdberoep — ongeacht of u onder een eenmanszaak of via een vennootschap werkt.
- Premieplafond: tot 8,17% van uw netto belastbaar beroepsinkomen van drie jaar geleden, met een jaarlijks maximum (voor 2026 vastgesteld op € 4.086,34 voor klassiek VAPZ). Wie kiest voor de sociale variant — met aanvullende dekkingen zoals arbeidsongeschiktheid — komt hoger uit, met een maximum van € 4.701,54 in 2026.
- Fiscaal voordeel: aftrekbaar als beroepskost bij de bepaling van het belastbaar inkomen. Vermindert dus zowel inkomstenbelasting als sociale bijdragen.
- Uitkering: op de wettelijke pensioenleeftijd, belast volgens een omzetting in fictieve rente — een fiscaal regime dat in de praktijk gunstiger is dan reguliere belasting op vergelijkbare inkomsten.
- Sterkte: dubbele besparing (belasting + sociale bijdragen), eenvoudig op te zetten, ook voor wie geen vennootschap heeft.
Vorm 02
IPT — Individuele Pensioentoezegging via vennootschap
- Voor wie: zelfstandige bedrijfsleider met een vennootschap. Niet voor eenmanszaken.
- Premieplafond: bepaald door de "80%-regel". Bij de berekening van de maximale premie wordt een projectie gemaakt van uw pensioenkapitaal op de wettelijke pensioenleeftijd. Het wettelijk pensioen plus de som van alle aanvullende pensioenen (uitgedrukt als rente) mag samen niet meer bedragen dan 80% van uw laatste normale brutojaarloon als bedrijfsleider. Het kapitaal opgebouwd via VAPZ telt mee in deze berekening.
- Fiscaal voordeel: premie volledig aftrekbaar als bedrijfslast in de vennootschap. Vermindert vennootschapsbelasting.
- Uitkering: op de wettelijke pensioenleeftijd. De fiscale tarifering bij uitkering hangt af van de gekozen uitkeringsvorm en van het moment van pensionering.
- Sterkte: typisch hogere premies mogelijk dan VAPZ. Combineerbaar met VAPZ — beide tegelijk gebruiken is voor velen het meest fiscaal-rationale pad.
Vorm 03
POZ — Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen
- Voor wie: zelfstandigen zonder vennootschap (eenmanszaak, vrij beroep). Sinds 2018 beschikbaar als alternatief voor wie geen IPT kan opzetten.
- Premieplafond: ook gebonden aan een 80%-regel, in de variant voor zelfstandigen zonder vennootschap. De berekening verschilt van die voor IPT.
- Fiscaal voordeel: de premie geeft recht op een belastingvermindering van 30% in de personenbelasting.
- Uitkering: op de wettelijke pensioenleeftijd, met een fiscale tarifering vergelijkbaar met IPT.
- Sterkte: opent voor zelfstandigen zonder vennootschap een vergelijkbare ruimte als IPT — vaak combineerbaar bovenop VAPZ.
Plafondbedragen, percentages en de fiscale tarifering bij uitkering worden jaarlijks herzien. Bovenstaande cijfers zijn de officiële plafonds voor 2026 zoals gepubliceerd op Wikifin (FSMA) en bevestigd door grote Belgische verzekeraars. Voor uw concrete dossier — onder andere de exacte 80%-berekening — is uw boekhouder of fiscalist de aangewezen partner.
Welke vorm past bij wie
Geen abstract antwoord mogelijk — de keuze hangt af van een aantal heel concrete elementen: of u onder een vennootschap of als eenmanszaak werkt, hoe oud u bent (de 80%-regel werkt anders voor wie nog dertig jaar te gaan heeft dan voor wie tien jaar te gaan heeft), hoeveel ruimte uw vennootschap heeft om premies als bedrijfslast op te nemen, en wat uw bredere pensioenstrategie is.
Drie veelvoorkomende patronen uit gesprekken.
Eenmanszaak of vrij beroep, geen vennootschap: begin met VAPZ tot het maximum, daarna eventueel POZ als aanvulling. Dat is voor de meeste situaties de meest fiscaal-efficiënte combinatie.
Bedrijfsleider via vennootschap, jonger dan 50: VAPZ tot het maximum, plus IPT met een doordachte premie binnen de 80%-regel. De vennootschap betaalt de IPT-premie als bedrijfslast — wat de vennootschapsbelasting verlaagt en tegelijk persoonlijk pensioenkapitaal opbouwt.
Bedrijfsleider via vennootschap, ouder dan 55, met een laag normloon: hier wordt het complexer. De 80%-regel beperkt soms de IPT-ruimte. Een gesprek met uw boekhouder of accountant is essentieel — zij kennen de exacte historische loonbewegingen die de berekeningsbasis vormen.
Eerlijke kanttekeningen
Drie zaken die niet altijd in de verkoopgesprekken vermeld worden.
Geld zit vast tot pensioenleeftijd. Vroegtijdig opnemen is meestal onmogelijk of fiscaal zwaar bestraft. Wie zijn liquiditeit nodig kan hebben (bijvoorbeeld voor uitbreiding van de zaak, een familieovergang, een onverwachte stop), moet die ruimte ergens anders houden — niet in VAPZ of IPT.
Productkosten verschillen sterk. Een VAPZ of IPT bij de ene verzekeraar kan jaarlijks 2% beheerskosten dragen, bij de andere 0,5%. Over twintig jaar is dat verschil aanzienlijk. Bij ons werk vergelijken wij standaard de marktconditiës, niet alleen het fiscaal voordeel.
De 80%-regel is geen plafond, maar een richtsnoer dat bewijslast vraagt. Wie tot het maximum wil gaan, heeft een correcte berekening van zijn historisch normloon nodig. Slecht onderbouwde dossiers kunnen door de fiscus geherclassificeerd worden — met onaangename gevolgen.
Onze rol — onafhankelijk vergelijken, naast uw accountant
Familie Kapitaal werkt onafhankelijk en vergelijkt voor u VAPZ-, IPT- en POZ-producten op de Belgische markt. Niet alleen op fiscaal voordeel — dat is voor iedereen gelijk binnen het kader — maar op kosten, flexibiliteit, beheersmodel en de kwaliteit van de uitkeringsfase.
Voor de fiscale validatie van uw concrete dossier (80%-berekening, premie-aftrekbaarheid, IPT-opzet) werken wij in nauwe samenwerking met uw boekhouder of accountant. Hun expertise op vennootschaps- en personenfiscaliteit is hier essentieel — onze rol is de productkant, hun rol is de fiscale onderbouwing.
Een rustige eerste stap
Eens samen kijken wat in uw zaak werkt.
Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Online of fysiek. Zonder verplichting. Eerst kijken of het klikt, daarna samen met uw accountant overlopen welke combinatie van VAPZ, IPT of POZ in uw situatie de meest doordachte is.
Dit artikel biedt algemene informatie over pensioenopbouw voor zelfstandigen, geen persoonlijk advies. Plafondbedragen, premies, de 80%-regel en fiscale tarifering bij uitkering evolueren periodiek. De concrete fiscale optimalisatie van uw dossier en de berekening van uw IPT-ruimte gebeurt in samenwerking met uw boekhouder of accountant. Familie Kapitaal werkt op basis van een geschiktheidstoets per klant. Beleggen of pensioenopbouw via verzekeringscontracten houdt risico's in, waaronder mogelijk verlies van de inleg of beperking van flexibiliteit.